Demografia historyczna
Artykuły lipiec 27th, 2008
Demografia historyczna – sfera wiedzy historycznej, w tradycyjnej koncepcji historii pojmowana od czasu do czasu jak jej wykształcenie pomocnicza, bywa ponadto tratowana w charakterze filia demografii. Zajmuje się badaniem dziejów populacji ludzkich.
Spis treści
- 1 Portret demografii historycznej
- 2 Początki demografii historycznej
- 3 Demografia historyczna dziś
- 4 Techniki badawcze
- 5 Przypisy
- 6 Bibliografia
//
Sylwetka demografii historycznej
Od klasycznej demografii odróżniają demografię historyczną przede wszystkim stosowane metody zależne od źródeł informacji. Zasadniczymi źródłami na rzecz epoki prestatystycznej są: rejestry parafialne, kościelne spisy wiernych, spisy podatkowe, rachunki dóbr wielkiej własności itp. Na rzecz epoki protostatycznej, przy rejestrów parafialnych, znaczenia nabierają zupa spisy ludności i rejestr cywilnej rejestracji ludności. W epoce statycznej podstawowymi źródłami stają się tuż przy czyn rejestracji ruchu naturalnego i stanu cywilnego ludności (zarówno kościelnych w jaki sposób i państwowych) rejestr i publikowane wyniki spisów powszechnych i wszelkie dokumenty wytworzone przez powołane wówczas do życia instytucje statystyczne.
W zakresie specyficznych metod demografia historyczna dysponuje odpowiednio rozbudowanymi metodami szacunku liczby ludności dokonywanymi w oparciu o źródła podatkowe, nienominatywną i nominatywną metodą badań rejestracji metrykalnej. Podstawową metodą nominatywną jest postępowanie rekonstrukcji rodzin. W polskiej demografii historycznej stosuje się ja w dwóch odmianach; jak metodę Henriego ewentualnie w ciekawej i oryginalnej wersji opracowanej przez Edmunda Piaseckiego. W odniesieniu do danych spisowych stosuje się w większości wypadków metody agregatywne analizy danych.
Początki demografii historycznej
Jakkolwiek demografia historyczna narodziła się tak najpierw, np. w polskiej nauce historycznej jej wielkim zwolennikiem w tej chwili u progu XX wieku był Franciszek Fotel na biegunach, to za jej twórcę w nowoczesnym kształcie uznaje się francuskiego demografa Louis Henry. M.in. skryba pierwszego podręcznika do stosowania metody rekonstrukcji rodzin, napisanego razem z archiwistą Michelem Fleurym i inicjatora programu badań mających na celu noeza dziejów populacji Francji od XVII wieku. Opracowana przez niego postępowanie ‘rekonstrukcji rodzin’ dokonywanej w oparciu o księgi parafialne stała się podstawową techniką stosowaną w tzw. szkole francuskiej’, do której przedstawicieli zaliczają się m.in.: Pierre Goubert, Michel Fleury, Philippe Ariès, Hervé Le Bras. Konkurencyjna w stosunku do niej buda angielska, reprezentowana przez Petera Lasletta i Johna Hajnala, więcej uwagi poświęcała wykorzystaniu spisów ludności zaś zbiorczej analizie ksiąg metrykalnych.
Badania zaludnienia
Z demografią historyczną zakuwać również wolno, poprzedzające ją chronologicznie, badania ponad liczbą ludności i gęstością zaludnienia poszczególnych państw i regionów. Prowadzone przez polskich historyków aktualnie w II poł. XIX wieku w oparciu o spisy podatkowe (A. J. Parczewski, Adolf Pawiński, Henryk Łowmiański), prowadziły do prób określenia wielkości populacji Rzeczypospolitej w XVI i XVII wieku. Ich wyniki zostały w znacznym stopniu podważone przez kolejne pokolenia badaczy, zwracających uwagę na dużą nieścisłość zastosowanych źródeł skarbowych natomiast wątpliwości dotyczące poprawności wykorzystywanych przeliczników. Z tych także przyczyn negocjacje badaczy zaludnienia są traktowane natychmiast tylko jak wartości orientacyjne.
Demografia historyczna dziś
Demografia historyczna jest uprawiana już w wielu krajach świata. Najsilniejszymi ośrodkami pozostaje Republika francuska, w szczególności zaś związane z dawną szkołą Annales, Laboratoire de la Demographie Historique w Ecole des Haute Etudes en Science Sociales w Paryżu natomiast działająca w Wielkiej Brytanii tzw. skupisko z Cambridge. Silne ośrodki badań demograficzno-historycznych znajdują się również w Kanadzie, Szwecji, Niemczech, Holandii, Hiszpanii i Belgii. Najpoważniejszym czasopismem fachowym jest “Annales de la Demographie Historique” wydawane od 1967 r. W Polsce badania z tego zakresu prowadzone są przede wszystkim w Uniwersytetach: Białostockim, Wrocławskim, Jagiellońskim, Szczecińskim, Rzeszowskim. Wydawane jest publikator poświęcone tej problematyce o nazwie Zamierzchłe czasy Demograficzna Lokalny. Jego redaktorami są Cezary Kuklo i Marek Górny. Działa Odcinek Demografii Historycznej Komitetu Nauk Demograficznych PAN, której przewodniczy Cezary Kuklo.
Techniki badawcze
Rozkład spisów
Technika badawcza polegająca na wykorzystaniu spisów ludności sporządzanych w celach skarbowo-administracyjnych czy też ksiąg stan prawny animarum do zbiorczej analizy statystycznej badanej populacji. W relacje od ilości i dokładności informacji zawartych w źródle pozwala pani na przydawka m.in. następujących gildia opisywanej społeczności: jej wielkości, struktury wiekowej i społecznej, proporcji pośrodku płciami i poszczególnymi grupami wiekowymi, występujących w niej typów gospodarstw domowych.
Modus agregatywna
Technika badawcza polegająca na wykorzystaniu ksiąg parafialnych (chrztów, ślubów zaś zgonów) w celu uzyskania zbiorczych informacji na sprawa zjawisk demograficznych zachodzących na terenie badanej parafii. Pozwala płeć piękna nie przed chwilą na określnik ilości poczęć, chrztów, ślubów i zgonów z rozbiciem na poszczególne lata i miesiące zaś mianowanie ich trendów, mimo to ponadto na określnik relacji zachodzących wśród ilością ślubów i chrztów ewentualnie chrztów i zgonów, proporcji wśród płciami osób przystępujących do chrztu, występowania dzieci nieślubnych i podrzutków, preferencji odnośnie otrzymywania sakramentu w określone dni tygodnia.
Liber Natorum, przypadek księgi urodzeń z XIX wieku
Odbudowa rodzin
Technika badawcza polegająca na wykorzystaniu ksiąg parafialnych (chrztów, ślubów natomiast zgonów) w celu uzyskania informacji na rzecz funkcjonowania poszczególnych rodzin (będących podstawową jednostką analizy) a całych społeczności. Stosowanie jej wziąć udział jest dozwolone na następujące fazy:
- wyróżnienie (w oparciu o księgi ślubów) związków małżeńskich;
- określenie (w oparciu o księgi chrztów i zgonów) gildia demograficznych współmałżonków;
- odnalezienie (w księgach chrztów) dzieci urodzonych w danym małżeństwie;
- określenie (za pomocą ksiąg zgonów) długości życia dzieci;
- przeprowadzenie zbiorczej analizy statystycznej populacji zrekonstruowanych rodzin.
Zastosowanie rekonstrukcji rodzin pozwala przede wszystkim na uzyskanie danych dotyczących wieku zawierania małżeństw, długości ich trwania, dzietności, śmiertelności dzieci, odstępów pośród porodami. Ograniczenia tej techniki wynikają z dostępności źródeł (potrzebne są kompletne księgi parafialne z co w żadnym wypadku kilkudziesięciu lat) natomiast gildia badanej społeczności (o jak bardzo prawdopodobnie być płeć słaba bez trudu stosowana do opisu parafii odznaczających się niewielką ruchliwością przestrzenną swych mieszkańców, to zawodzi w przypadku analizy ludności odznaczającej się dużą mobilnością).
Za przypadek zastosowania techniki rekonstrukcji rodzin w Polsce dodatnio wpływać przypuszczalnie etat Cezarego Kuklo Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie, w której określone zostały następujące cechy społeczności mieszkańców parafii Św. Krzyża:
Lata 1740-1769
Lata 1770-1779
Średni stulecie zawierania pierwszych małżeństw (kobiety)
22,6 lat
21,8 lat
Średni stulecie zawierania pierwszych małżeństw (mężczyźni)
28,8 lat
29 lat
Średni stulecie zawierania małżeństw przez wdowy
35,5 lat
34,1 lat
Średni stulecie zawierania małżeństw przez wdowców
39,2 lat
41,2 lat
Średni wyrwa między zawarciem ślubu a urodzeniem pierwszego dziecka
13,9 miesięcy
14,4 miesięcy
Dzieci urodzone w 8 miesięcy po ślubie czy też wcześniej
15,4%
12,1%
Średni otwór pośrodku urodzeniami kolejnych dzieci
25,8 miesięcy
26,1 miesięcy
Średni godzina trwania małżeństwa (alias do zgony jednego ze współmałżonków)
15 lat
10 lat
Zawarcie kolejnego związku małżeńskiego wśród wdów
37%
33%
Zawarcie kolejnego związku małżeńskiego wśród wdowców
46%
48%
Dzieci nieślubne wśród wszystkich chrztów
9,6%
8,4%
Przypisy
- ↑ I. Gieysztorowa, Wstęp do demografii staropolskiej, Syreni gród 1976, s. 145-146.
Bibliografia
- An Introduction to English Historical Demography, ed. E. A. Wrigely, London: Weidenfeld & Nicholson, 1966.
- Philippe Ariès, Historia dzieciństwa, Gdańsk 1995.
- Jean-Louis Flandrin, Historia rodziny, Stolica Polski 1998.
- Irena Gieysztorowa, Wstęp do demografii staropolskiej, Stolica Polski 1976.
- Henry Louis, Fleury Michel, Des registres paroissiaux à l’histoire de la population. Manuel de dépouillement et d’exploitation de l’état civil ancien, Paris, INED, 1956.
- Mieczysław Kędelski, Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku, Poznań 1992.
- Cezary Kuklo, Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej, Białystok 1998.
- Cezary Kuklo, Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie, Białystok 1991.
- Witold Kulka, Problemy i metody historii gospodarczej, Gród nad Wisłą 1963.
- Jerzy Michalewicz, Elementy demografii historycznej. Materiały do wykładów, ćwiczeń i metodyki prac badawczych, Syreni gród 1979.
- Edmund Piasecki, Ludność parafii Bejskiej w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII-XX w. Opracowanie naukowe demograficzne, Gród nad Wisłą 1990.
About
